Lęki

Nasza codzienność pełna jest zmartwień i obaw, z których część ma charakter przejściowy, inne trwały. Lekarze określają niepokoje, zmartwienia i obawy jako zaburzenia lękowe tylko wówczas, gdy stają się one na tyle intensywne i częste, że zaburzają codzienne życie pacjenta. The Epidemiological Catchment Area Survey ocenia, że w ciągu życia około 15 procent osób doświadcza zespołów lękowych, które można zdiagnozować (Regier, Narrow & Rae, 1990). Wczesne wystąpienie zaburzenia lękowego ma trwałe konsekwencje, w postaci zwiększonego ryzyka późniejszego pojawienia się depresji i uzależnienia (Regier, Rae i in. 1998). Współczesne rozumienie zaburzeń lękowych wskazuje na wielość czynników i wieloaspektowość przyczyn, które upatruje się w biochemicznej podatności, neurofizjologicznej aktywacji, unikowych wzorcach behawioralnych, lękach poznawczych, stresującym środowisku. Zaobserwowano, że różne aspekty niepokoju  nie są ze sobą powiązane. Osoba może pokonać zachowania unikowe, ale wciąz poznawczo funkcjonuje lękowo, czemu towarzyszy specyficzna neurofizjologiczna nadaktywacja. Podobnie, osoba może zrelaksować swoje ciało, a mimo to ocenia sytuację jako zagrożenie. Ma to istotne znaczenie, ponieważ terapia powinna dotyczyć każdego aspektu zaburzenia, tak,  jak wymaga tego indywidualna sytuacja pacjenta.

Podatność biochemiczna

Zidentyfikowano wiele neurotransmiterów powiazanych z lękami. Niedostępność serotoniny w przestrzeni synaptycznej jest wiązana z powstawaniem zaburzeń obsesyjno - kompulsywnych oraz niekiedy z innymi zaburzeniami lękowymi. Zarówno objawy lęku jak i depresji  zmniejszają się, kiedy stosowane leki doprowadzają do blokady zwrotnego wychwytu serotoniny  receptorów  i zwiekszają jej dostępność. Prawdopodobne nieprawidlowości dotyczą rownież receptorów GABA. Obniżony poziom GABA wiąże się z podwyższonym poziomem subiektywnego dystresu, zarówno w lęku jak i depresji. Odpowiednio dobrane leki modulują aktywność GABA w mózgu.

Aktywacja neurofizjologiczna

Zaburzenia lękowe często manifestują się w postaci zespołu objawów fizykalnych takich jak: wzmożone napięcie mięśniowe, przyspieszona akcja serca, bóle i sciskanie w klatce piersiowej, drżenia, pocenie się, zawroty głowy, natłok myśli, trudności z nabraniem oddechu, nudności, wypieki na twarzy... Kiedy osoba odczuwa obecność zagrożenia, realnego czy subiektywnego, oś podwzgórze - przysadka - nadnercze mobilizuje organizm do natychmiastowego działania.

Psychofizjologia oddychania
 

Fizjologia oddychania odgrywa cenną rolę w diagnozie i terapii zaburzeń lękowych (Fried 1990, 1993, Timmons & Ley 1994). Szybkie oddychanie (hiperwentylacja) zmniejsza zawartość dwutlenku węgla zarówno w wydychanym powietrzu jak i we krwi. Ten obniżony poziom, określany jako hipokapnia, powoduje skórcz naczyń krwionośnych w mózgu, hipoksję oraz pobudzenie układu współczulnego z następczym zmęczeniem. Objawy hipokapnii dotyczą niemal wszystkich układów fizjologicznych:

Objawy te stanowią oś zaburzeń paniki oraz fobii i nakładają się intensywnie na objawy uogólnionego zespołu lękowego i fobii społecznej. Psychofizjologiczne badania zaburzeń lękowych wykazują istnienie szeregu wzorów objawów, zależnych od specyfiki zaburzenia lękowego oraz od osoby. W wielu przypadkach akcja serca, funkcje autonomiczne i metabolizm są stale przyspieszone, a w okresach podwyższonego niepokoju czy paniki, dodatkowo się podnoszą. Te fizyczne objawy towarzyszące niepokojowi dodatkowo wywołują strach, który z kolei odgrywa rolę w dalszej eskalacji lęku. Zaburzenia lękowe są w znacznym stopniu uleczalne, ale kiedy ich przebieg pozostaje poza kontrolą, mogą być przyczyną dramatycznych cierpień. Najważniejszym zadaniem jakie stoi przed lekarzami i profesjonalistami, jest zidentyfikowanie osoby, która znajduje się we wczesnym stadium zaburzeń lękowych.

Leczenie

Protokoły terapeutyczne stosowane u osób z zaburzeniami lękowymi obejmują farmakoterapię, psychoterapię i biofeedback. W ramach biofeedback'u stosuje się trening relaksacyjny z czujnikami oddechu i zmienności rytmu serca (HRV), który zwiększa równowagę w autonomicznym układzie nerwowym zmniejszając objawy niepokoju. Wielu pacjentów zgłasza zmniejszenie objawów lękowych w codziennym życiu tuż po rozpoczęciu treningów biofeedback HRV. Inni z kolei mówią o stosowaniu nowych sposobów oddychania, gdy pojawia się  niepokój - szybko sobie z nim radzą. Często stosowany jest także trening obniżający napięcie mięśniowe w obrębie twarzy, szyi, ramion i klatki piersiowej oraz temperaturowy, który pomaga pacjentowi w nauce ogólnej autonomicznej relaksacji. Biofeedback przewodnictwa elektrycznego skóry jest stosowany w celu zmniejszania negatywnego i lękowego myślenia. Neurofeedback jest stosowany w celu normalizacji profilu aktywacji korowej, której skutkiem jest zmniejszenie lęku, nerwowości, pobudzenia oraz wzmocnienie subiektywnego poczucia relaksu i uspokojenia.